Dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con
Vi rút viêm gan B lây truyền qua đường máu, tiếp xúc với dịch thể của người mắc bệnh. Do đó, vi rút viêm gan B có thể lây truyền từ mẹ sang con, hay có thể hiểu nếu người mẹ mắc viêm gan B thì có thể lây truyền cho con khi đang mang thai (có thể lây truyền qua nhau thai tuy nhiên tỷ lệ này rất thấp), tỷ lệ sẽ tăng cao nếu sản phụ có can thiệp chọc ối, chủ yếu lây trong cuộc đẻ. Ở trẻ chu sinh tỷ lệ tiến triển VGB mạn là khá cao tới 95% gây ra gánh nặng bệnh tật. Do đó, dự phòng viêm gan B cho phụ nữ mang thai là rất quan trọng, giúp bảo vệ cho cả mẹ và con không bị lây nhiễm vi-rút viêm gan B.
Trước khi mang thai
– Khám sàng lọc viêm gan B khi có ý định mang thai.
– Chủ động tiêm vắc-xin dự phòng viêm gan B trước khi mang thai để vắc-xin có đủ thời gian tạo kháng thể phòng bệnh (1).
Trong khi mang thai
Phụ nữ mang thai mắc viêm gan B cần được chuyển đến chuyên khoa truyền nhiễm hoặc cơ sở chăm sóc và điều trị các bệnh về gan để đánh giá tình trạng bệnh, xem xét chỉ định điều trị bệnh hoặc điều trị dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm gan vi-rút B của Bộ Y tế (2).
Phụ nữ mang thai có nguy cơ cao nhiễm viêm gan B và kết quả xét nghiệm vi-rút viêm gan B là âm tính sẽ được tiêm vắc-xin. Phác đồ tiêm vắc-xin viêm gan B cho phụ nữ có thai gồm 3 mũi: mũi đầu tiên tại thời điểm được chỉ định, mũi thứ 2 cách mũi thứ nhất 1 tháng, mũi 3 cách mũi thứ nhất 6 tháng (1).
Thăm khám định kỳ thường xuyên, để theo dõi sức khỏe và nhận thêm tư vấn điều trị dự phòng lây truyền viêm gan B từ mẹ sang con.
Dự phòng viêm gan B cho trẻ sơ sinh
– Tiêm vắc-xin viêm gan B liều sau sinh cho tất cả trẻ em theo chương trình tiêm chủng mở rộng (1).
– Trẻ sinh ra từ mẹ có mắc viêm gan B: tiêm kháng huyết thanh viêm gan B và vắc-xin viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh. Nên tiêm cùng thời điểm nhưng ở 2 vị trí khác nhau. Sau đó tiếp tục tiêm đầy đủ các liều vắc-xin viêm gan B cho trẻ theo quy định chung của chương trình tiêm chủng mở rộng. Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo, khi trẻ 12 tháng tuổi nên xét nghiệm HBsAg và anti-HBs để xác định tình trạng mắc viêm gan B và đáp ứng kháng thể (2).
Khi chăm sóc trẻ
Nguy cơ lây truyền HBV từ mẹ sang con qua việc cho con bú là không đáng kể nếu trẻ sơ sinh đã được tiêm vắc-xin và kháng huyết thanh viêm gan ngay khi sinh. Mẹ mắc viêm gan B vẫn có thể cho con bú sữa mẹ nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa lây truyền (3). Một số chú ý khi cho con bú để bảo vệ sức khỏe cho cả bà mẹ và trẻ nhỏ:
– Đảm bảo bà mẹ được xét nghiệm và điều trị viêm gan B (3)
– Em bé nên được tiêm huyết thanh kháng vi rút và vắc-xin phòng viêm gan B ngay trong 24 giờ đầu sau khi sinh, tốt nhất là trong vòng 12 giờ (3).
– Luôn luôn kiểm tra vết thương. Nếu mẹ có vết nứt hoặc loét trên núm vú có thể tăng nguy cơ lây truyền vi-rút qua sữa mẹ, hãy tạm thời ngừng cho con bú. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ để điều trị vết thương. Để duy trì nguồn sữa của mình trong khi chờ vết thương lành lại, người mẹ có thể vắt và bỏ sữa. Khi núm vú không còn nứt hoặc chảy máu, người mẹ có thể tiếp tục cho con bú hoàn toàn (3).
– Trẻ 9 – 12 tháng tuổi nên được xét nghiệm lại sau khi hoàn thành phác đồ tiêm vắc-xin để xác định tính hiệu quả của vắc-xin (3).
– Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ về tình trạng của bản thân và em bé để có những hướng dẫn chính xác nhất (3).
Một số điều cần lưu ý
Sau khi tiêm vắc-xin có thể sẽ gặp một số tác dụng phụ như:
– Sưng, đỏ vùng da ở vị trí tiêm
– Mệt mỏi
– Mất cảm giác ngon miệng
– Đau đầu, chóng mặt, khó chịu
– Sốt
– Đau cơ
– Buồn nôn, nôn
– Tiêu chảy
– Nhiễm trùng đường hô hấp trên và viêm họng
Phụ nữ mang thai và cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tiêm vắc-xin phòng ngừa viêm gan B.
Tài liệu tham khảo:
1. Tiêm vắc xin viêm gan B cho phụ nữ có thai khi nào? Cổng thông tin Bộ Y tế
2. Quyết định 2834/QĐ-BYT 2019 can thiệp dự phòng viêm gan B và giang mai lây truyền mẹ sang con
3. Sự khác biệt giữa viêm gan B và viêm gan C
